Begonvil — Bougainvillea

Begonvil, dallarını saran canlı renkleriyle bahçelere, balkonlara ve teraslara sıcak bir Akdeniz atmosferi kazandıran gösterişli bir süs bitkisidir. Pembe, mor, fuşya, kırmızı, turuncu ve beyaz tonlarıyla dikkat çeken begonviller, uygun iklimde duvarları ve pergolaları kaplayarak etkileyici bir görünüm oluşturur.

Begonvil bakımı için temel ihtiyaçlar; bol güneş, iyi drene olan toprak, kontrollü sulama ve dondan korunmadır. Doğru yerde yetiştirildiğinde uzun yıllar boyunca yaşam alanlarına renk katabilir.

Begonvil, Gecesefasıgiller (Nyctaginaceae) familyasındaki Bougainvillea cinsine aittir. Tek bir türü değil, farklı türleri ve bunlardan geliştirilmiş çok sayıda çeşidi kapsar. Süs bitkisi yetiştiriciliğinde Bougainvillea glabra, Bougainvillea spectabilis ve çeşitli melezler öne çıkar.

Anavatanı Güney Amerika olan begonvil, zamanla dünyanın sıcak bölgelerine yayılmıştır. Akdeniz kıyılarında yaygın görülmesine rağmen doğal kökeni Akdeniz değildir.

Bilimsel adı, 18. yüzyılda yaşamış Fransız denizci ve kâşif Louis Antoine de Bougainville adına dayanır. Türkiye’de en yaygın kullanılan adı begonvildir. Özellikle Ege ve Akdeniz kıyılarında bahçe duvarlarını, avluları ve ev girişlerini süsleyen bitkilerden biridir.

Begonvilin çiçek gibi görünen renkli bölümleri, aslında brakte adı verilen değişime uğramış yapraklardır. Gerçek çiçekler, bu renkli yapıların ortasında bulunan küçük, çoğunlukla beyaz veya krem renkli çiçeklerdir.

Odunsu dalları genellikle dikenlidir. Çeşidine göre güçlü gelişen tırmanıcı, çalı, bodur saksı bitkisi veya gövdeli formda yetiştirilebilir.

Sıcak ve uygun koşullarda yıl içinde birden fazla çiçeklenme dönemi görülebilir. Soğuk, kuraklık veya yer değişikliği gibi etkenlerle yaprak dökebilir. Bu nedenle her begonvilin her koşulda yapraklarını koruyacağı düşünülmemelidir.

Begonvil, güneş alan dış mekânların değerlendirilmesinde çok yönlü bir bitkidir.

• Pergola, kameriye ve bahçe kemerlerinde.
• Bahçe duvarları, çitler ve giriş kapılarında.
• Balkon ve teraslardaki geniş saksılarda.
• Villa, otel, restoran ve yazlık bahçelerinde.
• Avlu ve oturma alanlarında renkli bir odak noktası oluşturmak için.
• Uygun bodur çeşitlerle sarkıcı veya kompakt düzenlemelerde.

Uzayan dallarının yönlendirilmesi için sağlam destekler kullanılmalıdır. Dikenli sürgünler, dar yürüyüş yollarına ve insanların sık temas ettiği noktalara uzanmayacak şekilde düzenlenmelidir.

Begonvilin yoğun renkleri, peyzaj tasarımında canlılık, sıcaklık ve hareket hissi oluşturur. Beyaz duvarlar, doğal taş ve ahşapla birlikte kullanıldığında yazlık yaşamı ve Akdeniz bahçelerini çağrıştıran bir görünüm sağlar.

Bir pergola veya giriş çevresinde yetiştirildiğinde alanın daha davetkâr algılanmasına yardımcı olabilir. Bunlar tasarıma ve kişisel çağrışımlara bağlı estetik etkilerdir.

Yeşil alanlarla temasın rahatlama ve stresin azalmasını destekleyebildiğine ilişkin araştırmalar bulunmaktadır. Bununla birlikte begonvile özgü kanıtlanmış bir psikolojik tedavi etkisi yoktur. Bitkinin katkısı, insanların doğayla ilişki kurabildiği keyifli bir ortamın parçası olmasıdır.

Begonvil bol ışığı sever. Dış mekânda güçlü gelişim ve yoğun renklenme için günde en az 6 saat doğrudan güneş alan bir konum tercih edilmelidir.

Gölgede yaşayabilse de çiçeklenmesi azalabilir ve daha çok yapraklı sürgün oluşturabilir. Rüzgârdan korunaklı, sıcak ve güneşli alanlar uygundur.

Kış bahçesi veya cam arkasında yetiştiriliyorsa yazın aşırı ısınmaya karşı havalandırma sağlanmalıdır. Camın ardından gelen yoğun güneş, dış mekândaki güneşlenmeden farklı koşullar oluşturabilir.

Begonvil, az ışık alan salonlar için uygun bir seçim değildir.

Begonvil sıcağı sever, dona karşı hassastır. Kışları ılıman geçen bölgelerde dışarıda yetiştirilebilir; don görülen yerlerde saksıyla yetiştirmek koruma sağlamayı kolaylaştırır.

Saksıdaki bitkiler, soğuklar başlamadan önce aydınlık ve don almayan bir yere taşınmalıdır. Kışın gece sıcaklığının yaklaşık 10°C ve üzerinde tutulması yaprak kaybını azaltabilir. Daha düşük sıcaklıklara tepki, tür ve çeşide göre değişir.

Kışın gelişim yavaşladığında sulama azaltılmalı ve aktif büyüme yoksa gübreleme durdurulmalıdır. Yaprak döken bitkiye, yazın uygulanan miktarda su vermeye devam edilmemelidir.

Begonvilin nem ihtiyacı, yetiştirildiği ortama göre değerlendirilmelidir. Sıcak ve nemli bölgelerde yetişebilir; köklenmiş bahçe bitkileri daha kuru koşullara da uyum sağlayabilir.

Dış mekânda yetiştirilen begonvil için rutin yaprak püskürtmesi genellikle gerekli değildir. Kapalı yetiştirme alanlarında sıcak dönemlerde ortam nemi yararlı olabilir; ancak bunun yanında hava dolaşımı sağlanmalıdır.

Hava nemi ile toprak ıslaklığı birbirinden farklıdır. Nemli havayı tolere etmesi, köklerinin sürekli ıslak kalabileceği anlamına gelmez.

Begonvil sulamasında sabit gün sayısından çok toprağın durumu önemlidir.

Saksıdaki begonvil: Toprağın üst kısmı kuruduğunda kök bölgesini iyice ıslatacak şekilde sulanır. Drenaj deliklerinden çıkan fazla suyun uzaklaşmasına izin verilir.

Yeni dikilen begonvil: Kökleri yerleşene kadar düzenli nem kontrolü gerekir. Kuraklığa dayanıklı olması, yeni dikilmiş bitkinin susuz bırakılabileceği anlamına gelmez.

Yerleşmiş bahçe begonvili: Uzun süren sıcak ve yağışsız dönemlerde destek sulaması yapılabilir.

Aşırı sulama kök sağlığını bozabilir ve çiçeklenmeyi azaltabilir. Buna karşılık çiçek açtırmak amacıyla bitkiyi uzun süre tamamen susuz bırakmak da doğru değildir. Özellikle küçük saksılar sıcak havada hızla kurur.

Begonvil için en önemli toprak özelliği iyi drenajdır. Hafif asitli, havadar ve suyu süzebilen karışımlar uygundur. Saksıda sıkışan, ağır ve uzun süre çamur gibi kalan topraklardan kaçınılmalıdır.

Gübreleme bitkinin gelişim dönemine göre yapılabilir:

• İlkbaharda aktif büyüme başladığında dengeli, azot-fosfor-potasyum içeren bir besin kullanılabilir.
• Renkli brakteler oluşmaya başladığında potasyum oranı daha yüksek, çiçekli bitkilere uygun bir ürün tercih edilebilir.
• Doz ve uygulama sıklığı ürünün etiketine göre belirlenmelidir.
• Kışın dinlenme döneminde besin uygulaması durdurulmalıdır.

Aşırı gübreleme daha fazla çiçek anlamına gelmez. Özellikle gereğinden fazla azot, yaprak ve sürgün gelişimini artırırken çiçeklenmeyi olumsuz etkileyebilir. Verimli bahçe toprağındaki bitkiyle saksıda yetişen bitkinin besin ihtiyacı aynı değildir.

Begonvilin her yıl mutlaka daha büyük bir saksıya alınması gerekmez. İlkbaharda kök ve toprak durumu kontrol edilmelidir.

Kökler kabı yoğun biçimde doldurduğunda, su ve besin dengesini korumak zorlaştığında bir boy büyük saksıya geçilebilir. Gereğinden çok büyük saksı, toprağın uzun süre ıslak kalmasına neden olabilir.

Değişim sırasında kök topunu mümkün olduğunca koruyun ve gereksiz yere dağıtmayın. Drenaj delikleri açık olmalı; dikim sonrasında bitki, önceki toprak seviyesinde kalmalıdır.

Begonvil, sıcak ve güneşli koşullarda hızlı gelişebilen odunsu bir bitkidir. Güçlü tırmanıcı çeşitler destek üzerinde metrelerce uzayabilir; bazıları budanmadığında yaklaşık 10 metreye ulaşabilir. Bodur çeşitler ise daha sınırlı gelişir.

Bütün begonviller için tek bir yıllık uzama miktarı veya kesin bir ortalama ömür vermek doğru değildir. Çeşit, iklim, kök sağlığı ve bakım koşulları belirleyicidir.

Don zararından korunan ve sağlıklı yetiştirilen begonvil, uzun yıllar boyunca bahçenin kalıcı bir parçası olabilir.

Budama; bitkinin boyutunu kontrol etmek, dalları yönlendirmek ve yeni gelişimi desteklemek için yapılır.

Ana şekil budaması, yerel iklim dikkate alınarak don tehlikesi geçtikten sonra ve yeni gelişim başlarken planlanabilir. Çiçeklenme dalgaları sonrasında hafif uç alma yapılabilir.

Kurumuş, kırılmış ve birbirine sürten dallar temizlenmeli; uzun sürgünler desteklere gevşek bağlarla yönlendirilmelidir. Begonvil yeni gelişim üzerinde çiçeklendiğinden sürekli ve gelişigüzel kesim, beklenen renklenmeyi geciktirebilir.

Budama sırasında kalın eldiven, uzun kollu giysi ve göz koruması kullanılması uygundur.

Begonvil genellikle çelik alma ve daldırma yöntemleriyle çoğaltılır.

Yaz aylarında yarı odunlaşmış sağlıklı sürgünlerden alınan çelikler, temiz ve havadar köklendirme ortamına yerleştirilir. Ilık koşullar ve kontrollü nem köklenmeyi destekler; ortamın sürekli su içinde kalmaması gerekir.

Daldırmada ise uygun bir dal, ana bitkiyle bağlantısı kesilmeden köklendirilir. Kökler yeterince geliştikten sonra ayrılır. Bu yöntemler, seçilen çeşidin özelliklerini korumak açısından tohumdan üretime göre daha uygundur.

Çiçeklenmenin azalması: Yetersiz güneş, aşırı gübre, fazla sulama veya uygun olmayan budamayla ilişkili olabilir.

Yaprak dökülmesi: Soğuk, yer değişikliği, kuraklık ve kök sorunları gibi farklı nedenlerle oluşabilir. Tek başına susuzluk belirtisi sayılmamalıdır.

Yapışkan yapraklar ve beyaz kümeler: Yaprak biti veya unlu bit gibi zararlıların işareti olabilir. Yaprak altları ve sürgün birleşimleri kontrol edilmelidir.

Sorun görüldüğünde doğrudan gübre veya ilaç uygulamak yerine önce neden belirlenmelidir.

Begonvilin dikenleri yaralanmaya neden olabilir. Diken batması ve bitkiyle temas bazı kişilerde cilt tahrişi oluşturabilir. Öz suyuyla göz ve cilt temasından kaçınılmalıdır.

Bitki tüketim amacıyla yetiştirilmemelidir. Çocukların ve evcil hayvanların yaprakları, dalları veya renkli brakteleri çiğnemesine izin verilmemelidir.

Dikenli dallar, çocuk oyun alanlarından ve sık kullanılan geçiş noktalarından uzak tutulmalıdır. Bakım sırasında kesilen dallar yerde bırakılmamalıdır.

Begonvil, doğru konumda yetiştirildiğinde bir duvarı renkli bir arka plana, bir pergolayı davetkâr bir oturma alanına dönüştürebilir. Başarılı bir uygulama için bitkinin çeşidi, gelişim gücü ve bulunduğu bölgenin kış koşulları birlikte değerlendirilmelidir.

Green Design ile bahçenize, balkonunuza veya terasınıza uygun bitkiler seçerek estetik ve uzun ömürlü yaşam alanları oluşturabilirsiniz. Doğru dikim, dengeli sulama ve zamanında bakımla begonvilin canlı renklerini mekânlarınıza taşıyabilirsiniz.

.